Prezydent RP dnia 21.10.2021 r. podpisał ustawę z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, co zakończyło cały proces legislacyjny i przeniosło realizację programu rodzina 500+ do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Zmiany dotyczą także stosowania i realizacji przepisów koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w odniesieniu do tego świadczenia, co opisujemy w niniejszym artykule.
Co się zmieni w kontekście koordynacji świadczeń?
Stan prawny do 31.05.2022 r.
Do dnia 31.05.2022 r. organem właściwym do obsługi wniosków 500+ w zakresie koordynacji świadczeń będzie Wojewoda. Oznacza to, że wnioski dotychczas złożone i realizowane np. na okres zasiłkowy 21/22, który trwa do 31.05.2022 r. rozpatrywać i rozstrzygać będzie Wojewoda właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy.
Analogicznie wszystkie starsze wnioski o świadczenie 500+, które nie zostały jeszcze rozpatrzone w związku z przepisami o koordynacji także rozstrzygnąć musi Wojewoda. Realizować wypłaty w takich przypadkach do 31.05.2022 r. będzie Wójt/Burmistrz/Prezydent jak dotychczas.
Jednocześnie należy wskazać, że jeśli wniosek złożony zostanie w okresie od 01.01.2022 r. do 31.05.2022 r. (np. na nowo narodzone dziecko) i w grę wchodzić będzie koordynacja, to także organem właściwym do jego rozpatrzenia będzie Wojewoda. Zgodnie z ustawą od dnia 01.01.2022 r. nowe wnioski składać się będzie w ZUS wyłącznie w formie elektronicznej.
Zatem takie wnioski w okresie od 01.01.2022 r. do 31.05.2022 r. ZUS przekaże do Wojewody w celu wydania rozstrzygnięcia na dotychczasowych zasadach. Realizatorem wypłaty dla takich wniosków złożonych w okresie od 01.01.2022 r. do 31.05.2022 r. będzie gmina.
Stan prawny od 01.06.2022 r. – pełne kwoty!
Dla wszystkich wniosków 500+ złożonych na nowy okres zasiłkowy 22/23 zatem na okres od 01.06.2022 r. organem właściwym do rozstrzygania wniosków w zakresie koordynacji świadczeń (informacje przyznające, decyzje etc) będzie ZUS.
Co więcej od tego momentu bez względu na zasady pierwszeństwa koordynacji świadczeń ZUS będzie przyznawał pełną kwotę świadczenia na dane dziecko, czyli 500,00 zł miesięcznie.
Zasada ma ta być zgodna z prawem wspólnotowym, gdyż ustawodawca powołał się na brak przeciwwskazań do takiego rozwiązania, wyrażany w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).
Jak wskazano na etapie tworzenia ustawy:
Z ustalonej linii orzeczniczej TSUE wynika, że wykładnia przepisów prawa wtórnego z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z której wynikałoby, że przepisy o koordynacji zakazują państwu członkowskiemu przyznania osobie objętej przepisami o koordynacji ochrony przewidzianej w przepisach prawa krajowego szerszej niż ta, która została zagwarantowana na podstawie przepisów o koordynacji, byłaby sprzeczna z postanowieniami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Zatem ZUS od 01.06.2022 r. w przypadkach, gdy zastosowanie znajdą przepisy o koordynacji świadczeń będzie wypłacał pełną kwotę, bez względu na pierwszeństwo. Wnioski o świadczenie 500+ na okres zasiłkowy 2022/2023 będzie można składać od dnia 01.02.2022 r.
Stan prawny od 01.06.2022 r. – dwóch aktorów!
Od 01.06.2022 r. zmieni się rola Wojewody w stosowaniu przepisów o koordynacji świadczeń. Organem właściwym do wydawania rozstrzygnięć i wypłaty będzie ZUS, ale w przypadku gdy zastosowanie będą miały przepisy o koordynacji, to na Wojewodę spadnie cześć zadań do realizacji wynikających z przepisów wspólnotowych.
Urzędy Wojewódzkie (po ewentualnym przekazaniu wniosku przez ZUS) będą kompletować dokumentację w celu ustalenia czy i w jakich okresach zastosowanie będą miały przepisy o koordynacji. Bedą odpowiedzialne za współpracę z instytucjami właściwymi innych państw taką jak m.in. wymianę informacji i rozliczanie; wnioskowanie i pozyskiwanie zagranicznych zasiłków rodzinnych na dzieci; przekazywanie, zgodnie z właściwością, wniosków o świadczenia wychowawcze zgłoszonych przez uprawnionych za pośrednictwem instytucji zagranicznych i otrzymanych przez Wojewodów w związku z udziałem w systemie elektronicznej wymiany danych.
Innymi słowy kompetencje związane z zastosowanie przepisów koordynacyjnych od 01.06.2022 r. ulegną podziałowi na Wojewodów i ZUS. Efekty tej współpracy mają usprawnić proces rozpatrywania wniosków o świadczenie 500+ na etapie koordynacji świadczeń.
Przegląd pozostałych zmian w programie 500+
A. Organem właściwym co do nowo złożonych wniosków od dnia 01.01.2022 r. będzie ZUS. Wnioski złożone przed 31.12.2021 r. do dnia 31.05.2022 r. realizować i wypłacać będzie właściwy Wójt/Burmistrz/Prezydent.
B. Od 01.01.2022 r. wnioski będzie można składać jedynie w formie elektronicznej, za pomocą PUE ZUS, systemów teleinformatycznych banków krajowych i spółdzielczych kas oszczędnościowo‑kredytowych, systemów teleinformatyczny utworzonych przez ministra właściwego do spraw rodziny – Platforma Informacyjno‑Usługowa Empatia. Jednym słowem „koniec papieru” i osobistego składania wniosków poprzez wizytę w urzędzie.
C. Brak wypłat w formie gotówkowej – przelew możliwy jedynie na wskazane konto bankowe.
D. Zmiana sposobu prowadzenia postępowań w sprawie 500+, postępowanie o świadczenie wychowawcze będzie prowadzone wyłącznie elektronicznie (pisma, informacje i decyzje będą przekazywane stronie postępowania wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem profilu informacyjnym PUE ZUS ).
E. Nienależnie pobrane świadczenie 500+ będzie mogło być egzekwowane przez ZUS 2 lata wstecz. Stanowi to znaczącą i korzystną dla beneficjentów zmianę, gdyż dotychczas można było je egzekwować do 10 lat wstecz.
F. Uregulowania prawa do 500+ na dzieci umieszczone w pieczy zastępczej.
Przed wypełnieniem wniosku warto zapoznać się z przewodnikiem na temat tego jak poprawnie wypełnić wniosek w przypadku, gdy zastosowanie mają przepisy o koordynacji świadczeń. Udostępnił go ZUS i można zapoznać się z nim klikając tutaj.
O tym jak dodać dodatkowe załączniki do wniosku napisano tutaj. Po złożeniu wniosku jego status można zweryfikować w odpowiedniej zakładce na stronie ZUS, co szerzej wskazano tutaj. Należy śledzić korespondencję przychodzącą na elektronicznym koncie w ZUS, co opisano tutaj. Pliki te są oficjalnymi publikacjami ZUS. Swoją instrukcję na ten temat udostępniło także Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej – szczegóły znajdują się tutaj. Obowiązkiem jest zgłaszanie wszelkich zmian, mających wpływ na pobierane świadczenie – o tym jak poinformować o zmianach ZUS więcej tutaj.
Autor tekstu: Radosław Orzechowski
Więcej o idei serwisu znajdziesz tutaj.
Mam pytanie – mąż pracuje w Norwegii I tam ma umowę o pracę, a ja z czwórką dzieci przebywam w Polsce. Jestem osobą bezrobotną. Jaki kraj ma pierwszeństwo wypłaty 500+ bo dostawaliśmy z Norwegii ale po pewnym czasie Norwegia stwierdziła, że to Polska powinna wypłacać i teraz Norwegia żąda zwrotu wypłaconych pieniędzy. Polska twierdzi, że Norwegia ma pierwszeństwo i na dodatek od czerwca 2021 po złożeniu wniosku 500+ cisza z polskiego urzędu i teraz znikąd nie dostaje 500+ani z Polski ani z Norwegii.
Aktywność zawodowa jednego z rodziców jest zawsze przed zamieszkaniem, zatem na podstawie tego co Pani napisała to Norwegia ma pierwszeństwo i powinna wypłacać pełną kwotę. Niemniej jednak dziwne, że nagle uznali, że się nie należy – być może Pani sytuacja zawodowa w jakiś sposób się zmieniła np. posiada Pani ubezpieczenie w KRUS, czy też prawo do zasiłku. Zasady znajdzie Pani na https://www.koordynacja500plus.pl/podstawowe-zasady-koordynacji
Jak długo można czekać na odpowiedź od wojewody w sprawie 500+? Od czerwca 2021 do dnia dzisiejszego nie mam żadnej informacji ani nie są mi wypłacane pieniądze w Polsce.
Szanowna Pani Marto, może Pani napisać pismo / wezwanie do rozstrzygnięcia Pani sprawy przez Wojewodę. Jeśli odpowiedzi nie ma 2-3 miesiące to warto rozważyć wysłanie listem poleconym za potwierdzeniem odbioru takiego pisma. Może Pani wskazać, że przekroczone zostały terminy wskazane w art. 35 oraz nie wykonano czynności wskazanych art. 36 Kodeksu Postępowania Administracyjnego. Ponadto art. 60 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego także wskazuje termin załatwienia sprawy, który w niniejszej sprawie nie został dotrzymany. Z racji tego, że w sprawach koordynacyjnych, dotyczących świadczenia 500+ zniesiono instytucję ponaglenia, w przypadku nie rozstrzygnięcia Pani sprawy we wskazanym przez Panią terminie, kolejnym krokiem będzie skierowanie skargi na bezczynność organu (Wojewody) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (stosownie do art. 3 par. 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), która zostanie wniesiona za pośrednictwem Wojewody. Sprawa powinna ruszyć.