Uwolnienie świadczeń

Istotnym prawem przysługującym w ramach zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest uwolnienie świadczeń (odzyskiwanie świadczeń). Mechanizm ten ma zastosowanie w przypadku gdy m.in. jeden z rodziców pracujących / zamieszkujących poza granicami RP – w kraju w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji, pobiera świadczenia na dziecko z tamtejszej instytucji właściwej i nie przekazuje ich na utrzymanie dziecka, a np. pokrywa z nich swoje własne wydatki lub spłaca z tych środków zobowiązania alimentacyjne etc. Jest to z całą pewnością kolejny, pozytywny aspekt omawianych regulacji. Zapisany został on w art. 68a Rozporządzenia Nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazuje on:

W przypadku gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania.

Instytucją właściwą na gruncie polskiego ustawodawstwa jest odpowiedni dla miejsca zamieszkania strony Wojewoda, który realizuje swoje zdania przez dany Wydział ds. Koordynacji Świadczeń Urzędu Wojewódzkiego. Wydaje się, że nawet po planowanych od 01.01.2022 r. zmianach realizatora dla świadczenia wychowawczego 500+ i kapitału opiekuńczego (ZUS) organem do którego należy będzie skierować taki wniosek nadal pozostanie Wojewoda, gdyż wskazany jest on jako instytucja kontaktowa dla zagranicznych instytucji właściwych.

Uwolnienie świadczeń wymaga wniosku strony (z reguły będzie to rodzic opiekujący się dzieckiem, któremu nie przekazywane są świadczenia pobierane na to dziecko przez drugiego z rodziców). Wniosek taki powinien powołać się na przytoczony art. 68a cytowanego Rozporządzenia, posiadać charakter pisma oficjalnego (tj. miejsce i data sporządzenia pisma; pełne dane wnioskodawcy; podpis). Należy w nim wskazać także pełne dane osoby pobierającej świadczenia zagranicą wraz z adresem zamieszkania w Polsce i zagranicą, względnie także tamtejszym numerem identyfikacyjnym lub/i ubezpieczeniowym oraz nazwą i adresem pracodawcy. Trzeba także wskazać pełne dane dziecka na które pobierane są zagraniczne świadczenia. Kluczowym jest podanie numeru konta bankowego wnioskodawcy, na które to mają być przekazywane uwolnione świadczenia. Kolejnym ważnym elementem jest uzasadnienie wniosku – może to być po prostu opis sytuacji rodzinnej wraz z oświadczeniem, że świadczenia nie są przekazywane na dzieci, będące pod opieką wnioskodawcy, który ponosi wydatki na ich utrzymanie. Oczywiście można załączyć także inne dokumenty, których jesteśmy w posiadaniu np. zagraniczną decyzję o przyznaniu pobieranych świadczeń.

Sporządzony wniosek należy dostarczyć do właściwego dla swojego miejsca zamieszkania Urzędu Wojewódzkiego. Warto wcześniej zorientować się, czy np. na stronie właściwego wydziału tego urzędu nie udostępniono gotowego formularza wniosku do wypełnienia. Jeśli nie, to nic straconego, gdyż wniosek zawierający opisane powyżej elementy powinien spełniać wszystkie wymogi formalne. Najlepiej wysłać wniosek listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.

Wojewoda powinien przekazać taki wniosek w terminie opisanym w KPA (do miesiąca od daty wpływu lub dwóch w szczególnych przypadkach) do właściwej instytucji zagranicznej, za pomocą formularza elektronicznego systemu wymiany informacji EESSI. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że Wojewoda nie dokonuje merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku – jego rolą jest wyłącznie przekazanie go. Zagraniczna instytucja właściwa wg przepisów koordynacji ma 2-3 miesiące na udzielenie odpowiedzi instytucji polskiej i odniesienie się tym samym do złożonego wniosku o uwolnienie świadczeń. Decyzję o uwolnieniu świadczeń podejmuje instytucja zagraniczna.

Reasumując wydaje się, że wiedza o możliwości uwolnienia świadczeń jest bardzo niewielka. Często wykorzystują ten fakt firmy komercyjne, które oferują tego typu usługi. Tymczasem jest to podstawowe prawo osób objętych systemem koordynacji zabezpieczenia społecznego z którego można skutecznie skorzystać. Zasadniczo sam proces ogranicza się do złożenia pisma w odpowiednim urzędzie, a całą resztą zajmą się instytucje właściwe.

Autor tekstu: Radosław Orzechowski

Możesz podziękować autorowi za twórczość w postaci symbolicznej filiżanki kawy.