Podstawową zasadą na gruncie prawa polskiego, która odnosi się do 500+ od 01.06.2022 r. jest fakt, że świadczenie to przysługuje dla osób uprawnionych do jego pobierania w Polsce w pełnej kwocie tj. 500 zł miesięcznie na dziecko bez względu na wspólnotowe zasady pierwszeństwa. Innymi słowy, dla strony polskiej nie jest istotne, czy w przypadku koordynacji świadczeń pierwszeństwo do wypłaty świadczeń rodzinnych jest w innym kraju np. w Niemczech.

Ustawodawca stwierdził, że ze względu na koszty obsługi programu 500+, trudną współpracę dotychczasowych realizatorów (organy gminne i Wojewodowie/Urzędy Wojewódzkie), prowadzone przewlekle postępowania przed wydaniem jakichkolwiek rozstrzygnięć i ewentualną wypłatą świadczenia, lepiej będzie przenieść przyjmowanie wniosków do centralnego urzędu, czyli ZUS oraz wypłacać pełne kwoty świadczenia bez względu na wspólnotowe regulacje koordynacyjne. Koordynacja trwała za długo. Osoby bezrobotne, np. matki samotnie wychowujące dzieci ubezpieczone w Urzędzie Pracy, nie dość, że musiały długo czekać na decyzję ws. koordynacji, to Wojewoda/Urząd Wojewódzki musiał wydać decyzję odmowną w sprawie świadczenia wychowawczego 500 plus. Jeśli masz problem z koordynacją, zwrotem 500 plus do urzędu, zwrotem Kindergeld, przewlekłością urzędu, to zapisz się na bezpłatną konsultację.

System został uproszczony od 1 czerwca 2022 r. Mówiąc wprost – bardziej opłaca się wypłacać „w ciemno” 500+ każdemu, którego dotyczy sytuacja koordynacyjna, niż inwestować w dalszy rozwój maszyny urzędniczo-formalnej.

Zatem ZUS od 01.06.2022 r. w przypadkach, gdy zastosowanie znajdą przepisy o koordynacji świadczeń wypłaca pełną kwotę, bez względu na pierwszeństwo. Oznacza to, że dla rodzin, w których jeden z rodziców pracuje za granicą, a drugi jest bezrobotny w Polsce – ubezpieczony w Urzędzie Pracy lub pod ubezpieczenie męża/żony należy się pełne świadczenie z Polski i pełne świadczenie Kindergeld z Niemiec. Chcesz uzyskać oprócz 500 plus pełne Kindergeld? Zapisz się na bezpłatną konsultację. 

Strona polska uzasadnia to krajom zagranicznym „świadczeniem gwarantowanym ze strony Polski”, które chociaż wyłamuje się z ogólnie przyjętych zasad wspólnotowych, to ma mieć uzasadnienie prawne:

Z ustalonej linii orzeczniczej TSUE wynika, że wykładnia przepisów prawa wtórnego z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z której wynikałoby, że przepisy o koordynacji zakazują państwu członkowskiemu przyznania osobie objętej przepisami o koordynacji ochrony przewidzianej w przepisach prawa krajowego szerszej niż ta, która została zagwarantowana na podstawie przepisów o koordynacji, byłaby sprzeczna z postanowieniami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Przytoczony cytat pochodzi z oficjalnego dokumentu przedłożonego w Sejmie, który uzasadniał zmiany na etapie legislacyjnym.

Pisząc obrazowo: osoba, której dotyczy koordynacja składa wniosek o 500+ w ZUS, następuje wydanie informacji o przyznaniu przez ZUS oraz wypłata środków bez badania kraju pierwszeństwa (bo dla instytucji polskich nie ma to już żadnego znaczenia).

Później dopiero ZUS przekazuje pakiet dokumentów drogą elektroniczną do wybranego Wojewody (Urzędu Wojewódzkiego), a ten ustala kraj pierwszeństwa do wypłaty, po czym informuje ZUS, kraj zagraniczny oraz stronę o poczynionych ustaleniach. Tutaj więcej o tym, jak ZUS przejął obsługę świadczenia 500 plus.

Cała ta procedura nie ma żadnego wpływu na hipotetyczny zwrot tego świadczenia w Polsce.

I tutaj zasadnicza uwaga! W ostatnich dniach w sieci pojawiają się decyzje kierowane do poszczególnych osób, w których to ZUS informuje:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchyla w całości przyznane Panu/Pani w Informacji/Decyzji z dnia XX prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko XX, od dnia XX. Na dziecko na które przyznaliśmy Panu/Pani świadczenie wychowawcze przysługuje świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego z instytucji zagranicznej w Niemczech.

Pułapka tej sytuacji wynika z faktu, że chociaż świadczenie wychowawcze 500+ przysługuje bez względu na wspólnotowe zasady pierwszeństwa (gdy mamy do czynienia z przynajmniej dwoma krajami), to jednak powinien zaistnieć element koordynacji świadczeń.

Osoby, które otrzymały decyzję o uchyleniu z ZUS i ewentualnym zwrocie mogły np. całą rodziną przebywać poza granicami naszego kraju.

Wtedy element koordynacji nie występuje, a świadczenia powinna wypłacać wyłącznie instytucja kraju zamieszkania całej rodziny – stąd powołanie się na przysługiwanie świadczenia o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego z instytucji zagranicznej w Niemczech.

Podsumowując, ZUS prawdopodobnie wydał informację o przyznaniu. W toku ustaleń w UW wynikło, że w danym okresie cała rodzina przebywała w Niemczech o czym poinformowano ZUS.

Ten następnie wydał decyzję administracyjną o uchyleniu i zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 500+ z Polski. Oczywiście katalog tego typu „przewinień” jest szerszy, w zależności od konkretnej sprawy.

Przyznanie 500+ następuje w formie informacji o przyznaniu (nie ma to formy decyzji administracyjnej), gdyż takie przyznanie co do zasady w 100% zaspokaja interes strony i nie ma potrzeby odwołania się od niego.

Wszelkie rozstrzygnięcia o uchyleniu informacji o przyznaniu, czy też nienależnie pobranych świadczeniach muszą mieć z kolei formę decyzji administracyjnej, bo tylko od decyzji administracyjnej można się odwołać.

Logicznym jest, że jeśli komuś cokolwiek uchylamy/odmawiamy, czy też zasądzamy nienależnie pobrane świadczenia, to musimy działać zgodnie z Kodeksem Postępowania Administracyjnego i dać możliwość stronie do odwołania.

Zresztą bardzo często problemy z prawidłową oceną sytuacji mają pracownicy ZUS. Wynika to z prostego faktu – osoby na infolinii mają ogólne przeszkolenie w wielu dziedzinach, natomiast niewielkie pojęcie o interesującym nas zagadnieniu. Stąd bardzo często różniące się od siebie odpowiedzi.

Przechodząc już do ostatniego wątku, trzeba zadać pytanie – co na to wszystko poszczególne kraje zagraniczne? I odpowiedź jest krótka – wszystko zależy od danego kraju. Na przykład Niemcy obecnie trzymają się wspólnotowych zasad pierwszeństwa. 

W przypadku, gdy zachodzi koordynacja świadczeń, a zasady te wskazują na Niemcy jako kraj pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych na dzieci, to wypłacają pełną kwotę Kindergeld.

Dlatego obecnie najbardziej zyskują rodziny, w których jeden z rodziców dziecka będącego z nim w Polsce jest nieaktywny zawodowo, a drugi pracuje w Niemczech.

Wtedy zasady wskazują na Niemcy, więc FK wypłaca takim rodzinom całość Kindergeld, bez względu na przyznanie pełnej kwoty 500+ przez ZUS.

Analogicznie jeśli rodzic przebywający w Polsce z dzieckiem pracuje w naszym kraju, a drugi pracuje w Niemczech, to Niemcy przyznają wyłącznie dodatek dyferencyjny.

Ze względu na zapotrzebowanie społeczne odniosę się kolejny raz do sprawy pobierania świadczenia wychowawczego 500+ przyznawanego od 01.06.2022 r. przez ZUS w kontekście niemieckiego świadczenia Kindergeld.